భారతదేశ ఆర్థిక గమనాన్ని నిర్దేశించే కేంద్ర బడ్జెట్ 2026 సమయం ఆసన్నమవుతోంది. ఫిబ్రవరి 1న ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ పార్లమెంటులో బడ్జెట్ను ప్రవేశపెట్టనున్న నేపథ్యంలో, ఈ ప్రక్రియ వెనుక ఉన్న చారిత్రక నేపథ్యం మరియు ఆసక్తికరమైన సాంప్రదాయాలపై ప్రత్యేక విశ్లేషణ ఇక్కడ ఉంది:
భారతదేశ బడ్జెట్ ప్రయాణం బ్రిటిష్ కాలంలో, ఏప్రిల్ 7, 1860న జేమ్స్ విల్సన్ సమర్పించిన తొలి బడ్జెట్తో ప్రారంభమైంది. స్వతంత్ర భారత తొలి బడ్జెట్ను 1947 నవంబర్ 26న ఆర్.కె. షణ్ముఖం చెట్టి ప్రవేశపెట్టారు. కాలక్రమేణా బడ్జెట్ సమర్పణలో అనేక సంస్కరణలు వచ్చాయి. బ్రిటిష్ సంప్రదాయం ప్రకారం సాయంత్రం 5 గంటలకు ప్రవేశపెట్టే విధానాన్ని 1999లో ఉదయం 11 గంటలకు మార్చారు. అలాగే, 2017 నుండి బడ్జెట్ను ఫిబ్రవరి చివరి రోజున కాకుండా, ఫిబ్రవరి 1వ తేదీనే ప్రవేశపెడుతున్నారు. దీనివల్ల కొత్త ఆర్థిక సంవత్సరం (ఏప్రిల్ 1) ప్రారంభానికి ముందే నిధుల కేటాయింపు ప్రక్రియ పూర్తయ్యే అవకాశం కలుగుతుంది.
Ursula von der Leyen : గణతంత్ర దినోత్సవానికి ఈయూ చీఫ్? ఢిల్లీకి ఉర్సులా!
బడ్జెట్ రూపకల్పనలో ‘హల్వా కార్యక్రమం’ అత్యంత కీలకమైన సాంప్రదాయం. బడ్జెట్ పత్రాల ముద్రణ ప్రారంభానికి ముందు ఆర్థిక శాఖ కార్యాలయంలో హల్వా తయారు చేసి అధికారులకు పంచుతారు. ఈ వేడుక ముగియగానే, బడ్జెట్ తయారీలో పాల్గొనే కీలక అధికారులు ‘లాక్-ఇన్’ కాలంలోకి వెళ్తారు. అంటే, బడ్జెట్ పార్లమెంటులో ప్రవేశపెట్టే వరకు వారు బయటి ప్రపంచంతో సంబంధం లేకుండా పూర్తి గోప్యత పాటిస్తారు. సమాచారం లీక్ కాకుండా ఉండేందుకు ఆర్థిక శాఖ కార్యాలయం ఒక కోటలా మారిపోతుంది. ఇది దేశ ఆర్థిక భద్రత మరియు పారదర్శకతకు నిదర్శనం.
గతంలో బడ్జెట్ పత్రాలను లెదర్ బ్రీఫ్కేస్లో తీసుకువచ్చేవారు, కానీ 2019లో నిర్మలా సీతారామన్ ఆ విధానానికి స్వస్తి పలికి, భారతీయ సంస్కృతికి ప్రతీకగా ‘బహిఖాతా’ (ఎర్రటి వస్త్రంలో చుట్టిన పత్రాలు)ను ప్రవేశపెట్టారు. ప్రస్తుతం ఇది డిజిటల్ బడ్జెట్గా (టాబ్లెట్ ద్వారా) మారిపోయింది. నిర్మలా సీతారామన్ గారు దేశ చరిత్రలోనే అత్యంత పొడవైన బడ్జెట్ ప్రసంగం (2 గంటల 42 నిమిషాలు) చేసిన మంత్రిగా రికార్డు సృష్టించారు. 2026 బడ్జెట్ కూడా ఆమె వరుస విజయాల పరంపరలో భాగంగా ఉండబోతోంది. బ్రీఫ్కేస్ నుండి ట్యాబ్లెట్ వరకు జరిగిన ఈ మార్పు భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ డిజిటలైజేషన్ను ప్రతిబింబిస్తోంది.
