భారతదేశంలో దాదాపు సగం మంది వ్యవసాయంపై ఆధారపడి జీవిస్తున్నారు. కానీ దేశ స్థూల జాతీయ ఉత్పత్తి లో ఐదవ వంతు కంటే తక్కువ వాటా దక్కుతోంది. ఆర్థిక అవసరం, నిర్మాణాత్మక సవాలు రెండింటినీ ఈ సూచిక సూచిస్తోంది. భారత ప్రభుత్వ గణాంకాల మంత్రిత్వ శాఖ అంచనాల ప్రకారం పంట ఉత్పాదకత,సంస్థాగత క్రెడిట్ వంటివి వ్యవసాయ విలువలో మెరుగుదలను సూచిస్తున్నా యి. కానీ, నిర్మాణాత్మక అసమానతలు, పర్యావరణ ఒత్తిడి, విధాన పరిమితులతో పురోగతి అసమానంగా ఉందని అనేక విశ్లేషణలు వెల్లడిస్తున్నాయి. ఐక్యరాజ్య సమితి సుస్థిర అభి వృద్ధి లక్ష్యాల ప్రకారం, 2030నాటికీ చిన్నతరహా ఆహార ఉత్పత్తిదారుల వ్యవసాయ ఉత్పాదకత, ఆదాయాలను రెట్టింపు చేయాలి. భారతీయ రైతులలో 85 శాతం కంటే ఎక్కువ మంది రెండు హెక్టార్ల కంటే తక్కువ భూమి (Land) పనిచేస్తున్నారు. కమతాలను విచ్ఛిన్నం చేయడంతో ఆర్థిక వ్యవస్థలు తగ్గాయి. ఇది యాంత్రీకరణను పరిమితం చేస్తోం ది. ఉత్పత్తి ఖర్చులను పెంచుతోంది. హెక్టారుకు వరి, గోధు మల దిగుబడి వంటి ఉత్పాదకత సూచికలు 2025 నాటికి మెరుగుపడ్డాయి. నిర్మాణాత్మక పరిమితులు కింద ఉత్పాదకత ను రెట్టింపు చేయడానికి పరివర్తనాత్మక భూమి,(Land) కౌలుసంస్క రణలు అవసరం. ఇవి రాజకీయంగా సున్నితంగా, పరిపాల నా పరంగా బలహీనంగా ఉన్నాయి. భూమి ఏకీకరణ, లీజు భద్రత, కార్యాచరణ స్థాయిని పరిష్కరించకుండా సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాలను చేరుకోలేం. 2030 నాటికి నికర ఆదా యాలు నిజంగా రెట్టింపు కావడానికి ప్రస్తుత ఆదాయవృద్ధి సరిపోదని ఆందోళనలను కలిగిస్తున్నాయి.
Read Also: http://Public safety: గాజు పిండితో చేసిన మాంజా ఎంత ప్రమాదకరం తెలుసా?
ఆదాయాలలో మెరుగుదల
ప్రభుత్వ గణాంకాలు 2025 ప్రకారం వ్యవసాయ స్థూల విలువలో స్థిరమైన పెరుగుదల కనిపిస్తోంది. ఇది సగటు ఆదాయాలలో మెరుగుదలను సూచిస్తుంది. కానీ, క్లిష్టమైన సమస్య ఏమిటంటే విత్తనాలు, ఎరువులు, విద్యుత్, కార్మికశ్రమతో సహా పెరుగు తున్న సాగు ఖర్చులకు అనుగుణంగా ఆదాయ వృద్ధి లేదు. చిన్నతరహా ఉత్పత్తిదారులకు వాస్తవ ఆదాయలాభాలు నామ మాత్రపు పెరుగుదల సూచించిన దానికంటే తక్కువగా ఉన్నాయి. ప్రధాన తృణధాన్యాలకు కొంత ఆదాయ స్థిరత్వాన్ని కనీస మద్దతు ధర విధానాలు అందించాయి. ఇది భౌగో ళికంగా, పంటల వారీగా పరిమితంగానే ఉంది. ముఖ్యంగా పప్పుధాన్యాలు, నూనెగింజలు, ఉద్యానవన పంటలను పండించే లేదా పశువులు, మత్స్య సంపదలో నిమగ్నమైన చిన్న రైతులలో ఎక్కువ మంది మార్కెట్అస్థిరతకు గురవు తున్నారు చిన్నతరహా ఆహార ఉత్పత్తిదారులలో ఉత్పాదకతకు ఒక కోణాన్ని సూచించే గోధుమలు, బియ్యం వంటి ప్రధాన పంటలలో ఉత్పాదకత ఇటీవలి సంవత్సరాలలో సాపేక్షంగా స్వల్ప పెరుగుదల ధోరణిని చూపింది. గణాంకాలు, కార్యక్రమ అమలు మంత్రిత్వశాఖ ప్రచురించిన ఎజి జాతీయ సూచిక ఫేమ్వర్క్ పురోగతి నివేదిక 2025 ప్రకారం గోధుమ దిగుబడి 2015-16లో హెక్టారుకు సుమారు 3,034 కిలో లు ఉండగా 2024-25నాటికి సుమారు 3,540కిలోలకు పెరిగింది. బియ్యం ఉత్పాదకత కూడా అదేకాలంలో హెక్టారు కు 2,400 కిలోల నుండి 2,859 కిలోలకు పెరిగింది. ఉత్పాదకతలో క్రమంగా జరుగుతున్న మెరుగుదలలను ఈ గణాంకాలు సూచిస్తున్నాయి. కానీ, మార్పువేగాన్ని గమనిస్తే 2030 నాటికి రెట్టింపు లక్ష్యాన్ని చేరుకోవడానికి గణనీయ మైన వేగవంతం అవసరమని తెలుస్తోంది. వ్యవసాయం, అనుబంధ కార్యకలాపాలలో నిమగ్నమైన వ్యక్తుల సగటు ఆర్థిక సహకారాన్ని వ్యవసాయ రంగంలో స్థూల విలువ జోడింపు జీవీఏ) ప్రతిబింబిస్తుంది. ప్రభుత్వ గణాంకాల ప్రకారం, ప్రతి కార్మికుడికి వ్యవసాయ జీవీఏ గత దశాబ్దం లో స్థిరంగా పెరిగింది. 2015-16లో సుమారు రూ. 61,౪౨౭ ఉండగా 2024-25లో సుమారు రూ. 94,110కి చేరింది. ఈ పెరుగుదల ప్రోత్సాహకరంగా ఉన్నప్పటికీ, వ్యవసాయ రంగంలో ఆదాయాల వృద్ధి వ్యవసాయేతర రంగాల కంటే వెనుకబడి ఉందని స్పష్టంచేస్తుంది. ఉత్పాదకతను మెరుగు పరచడంలో సాంకేతిక పురోగతి కీలకం.
భూమి హక్కులు లేకపోవడం
డిజిటల్వ్యవసాయ వేదికలు, సూక్ష్మ నీటిపారుదలని భారత ప్రభుత్వం ప్రోత్స హించింది. విస్తరణ సేవల పరిధి ప్రభావం అసమానంగానే ఉంది. ప్రధాన పంటలలో నీరు, ఎరువులు, రసాయనాల తీవ్రమైన వాడకంపై భారతదేశ ఉత్పాదకత లాభాలు ఆధార పడి ఉంటాయి. పెరుగుతున్న భూగర్భజల క్షీణత, నేల క్షీణత, వాతావరణ సంబంధిత ప్రమాదాలు, ముఖ్యంగా వేడి ఒత్తిడి, క్రమరహిత వర్షపాతం ఆందోళన కలిగించే అంశాలు. ఇండోగంగా మైదానాలు వంటి ప్రాంతాలలో సాం ప్రదాయిక తీవ్రత ద్వారా మరింత ఉత్పాదకత పెరుగుదల పర్యావరణపరంగా నిలకడలేదు. వాతావరణస్థిరమైన, వన రులసమర్థవంతమైన వ్యవసాయంవైపు నిర్ణయాత్మక మార్పు లేకుండా ఉత్పాదకతను రెట్టింపుచేసే ప్రయత్నాలు దీర్ఘకాలిక దుర్బలత్వాలను తీవ్రతరం చేస్తాయి. ఆదాయాలు, ఆహార భద్రత రెండింటికీ ప్రమాదమే. భూమి, వనరులు, జ్ఞానం, ఆర్థిక సేవలకు సురక్షితమైన, సమాన ప్రాప్యతనుస్పష్టంగా ఐక్యరాజ్య సమితి సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యం గుర్తుచేస్తోంది. ఈ రంగాలలో భారతదేశం అసమానతలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి. వ్యవసాయ శ్రామిక శక్తిలో మహిళలు గణనీయ మైన వాటాను కలిగి ఉన్నారు. కానీ, అధికారిక డేటా ప్రకా రం కార్యాచరణ భూమిలో 15శాతం కంటే తక్కువ మంది మహిళల పేర్లపైన వ్యవసాయ ఆస్తులున్నాయి. ఇది సంస్థా గత క్రెడిట్, భీమా, ప్రభుత్వ పథకాలకు వారి ప్రాప్యతను పరిమితం చేస్తుంది. కిసాన్ క్రెడిట్కా ర్డులు, రైతు ఉత్పత్తి దారుల సంస్థలు వంటి కార్యక్రమాలు 2025నాటికి గణనీ యంగా విస్తరించినప్పటికీ, నాయకత్వం, నిర్ణయం తీసుకునే విషయంలో మహిళల (పాతినిధ్యం తక్కువగా ఉంది. అనధి కారిక కౌలుదారుల నిలకడ, భూమి హక్కులు లేకపోవడం కౌలు రైతులకు మేలు జరగడం లేదు. ఆదాయాలను మెరుగుపరచడానికి అధిక ఉత్పత్తి మాత్రమే కాకుండా మెరుగైన మార్కెట్ ఏకీకరణ అవసరం. వ్యవసాయ మార్కెట్లు, మోలిక సదుపాయాల నిధులు, వ్యవసాయ (పాసెసింగ్నప్రోత్సహిం చడం వంటి సంస్కరణలు 2025 నాటికి పురోగమించినప్ప టికీ, చిన్నతరహా ఉత్పత్తిదారులు ఇప్పటికీ బలహీనంగానే ఉన్నారు. లోతైన భూసంస్కరణలు, మహిళలు, అట్టడుగు ఉత్పత్తిదారుల భాగస్వామ్యం పెరగాలి. స్థిరమైన వనరుల నిర్వహణ, బలమైన మార్కెట్ సంస్థలులేకుండా పురోగతి అసమానంగానేఉంటుంది. ఇప్పటికే ఉన్న పథకాలను హెచ్చిం చి వ్యవసాయ అభివృద్ధిని సమానత్వం, స్థితిస్థాపకత, దీర్ఘకాలిక స్థిరత్వం వైపు తిరిగి మార్చడం అవసరం.
-డా. సునీల్ కుమార్ పోతన
Read hindi news: hindi.vaartha.com
Epaper : epapervaartha.com
Read Also: